* ( بِحَمْدِه ) * - . . . * ( كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاتَه وَتَسْبِيحَه » ) * روشن مىكند كه آنها با زبان خود و از روى فهم و علم خداى خويش را تسبيح ميكنند ما انسانها وقتى كه از وجود و احتياج خود و ديگر موجودات مىفهميم خداوند از آلودگيها و فقر و احتياج و از هر نالايق منزّه و مبرّا است ميگوئيم : سبحان اللَّه ربّنا . موجودات ديگر حتى ذرّات بدن ما نيز مثل ما به پاكى خداوند پى برده و با زبان خود پروردگار پاك را تسبيح و حمد ميگويند . اين تسبيح مثل سبحان اللَّه گفتن نيست تا بگوئى : خدا ميگويد : * ( يُسَبِّحُ لَه مَنْ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ . . . ) * نور : 41 . حال آنكه كفّار مطلقا سبحان اللَّه نميگويند و خدا را نميشناسند ؟ ! بلكه ذرات ابدان وجود آنها مثل وجود مؤمنان خدا را تسبيح مىكند . و خلاصه تسبيح دو گونه است تسبيح كلى و عام كه شامل تمام موجودات است بدون استثنا و تسبيح خاصّ كه از هدايت پيامبران و ايمان ناشى است و آن گفتن سبحان اللَّه با زبان است كه مخصوص مؤمنان مىباشد اهل ايمان داراى دو نور و دو تسبيحاند بر خلاف كفّار كه فقط يك تسبيح دارند . ناگفته نماند : چنان كه گفته شد تسبيح موجودات مثل دلالت معلول بر علت نيست زيرا كه ما آن را ميفهميم ولى خدا فرمايد * ( وَلكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ ) * بلى آنها از روى علت و معلول خدا را نشان ميدهند و به او دلالت دارد و اوصاف خدا از قبيل علم و قدرت و غيره را روشن ميكنند ولى اين غير از تسبيح آنهاست . ايضا : روايات از طريق شيعه و اهل سنت در تسبيح موجودات مستفيض است قسمتى از آنها در تفسير الميزان ج 13 ص 127 از تفسير عياشى و كافى و درّ منثور نقل شده است . دربارهء تسبيح كوهها كه با داود همراهى ميكردند * ( وَسَخَّرْنا مَعَ داوُدَ الْجِبالَ يُسَبِّحْنَ . . . ) * انبياء : 79 . ظاهرا مراد تسبيح ظاهر و با صداست و از